O projekcie

Skąd pomysł na projekt? Jak do tego doszło, że zostwaał zrealizowany? 

Pomysł

Pomysł na uwiecznienie wyrobów radomskiego przemysłu w brązie zrodził się w 2016 roku w głowach Macieja Stępnikowskiego i Sebastiana Pawłowskiego. Obaj mieli już bogate doświadczenia w działalności społecznej na rzecz miasta. Chcieli tym razem wpłynąć pozytywnie na wygląd oraz atrakcyjność śródmieścia. I tak, na wzór wrocławskich krasnali, zrodził się pomysł, aby w przestrzeni publicznej ustawić odlewy rzeczy, które były bądź nadal są produkowane w Radomiu.

Projekt ma realizować dwa zasadnicze cele:
1. Uatrakcyjnienie i ubogacenie przestrzeni publicznej, uczynienie jej ciekawej i interesującej zarówno dla mieszkańców jak i dla osób przyjezdnych. Takie elementy małej architektury spełniają taką rolę idealnie.
2. Przypomnienie niektórym oraz pokazanie wszystkim, że Radom ma głęboką i ciekawą historię – symbolem tego są przedmioty, które radomski przemysł wytwarzał bądź dalej wytwarza. Okres produkcji uwzględnionych przedmiotów obejmuje blisko 100 lat!

Walka o projekt w 2017 roku

W celu doprowadzenia projektu do realizacji skorzystali ze znanej im już drogi – Budżetu Obywatelskiego. 25 stycznia 2017 zgłosili wniosek pt. „Piękniejsze śródmieście – symbole naszego miasta w formie małej architektury” zawierający 15 obiektów. Zaznaczają, w nim, że obiekty powinny być „umieszczone bezpośrednio w przestrzeni publicznej (nie na podestach czy cokołach)„.

Po dopuszczeniu projektu do głosowania w czerwcu trwała walka o głosy wśród mieszkańców Radomia – zarówno te stacjonarne przy urnach jak i te wykonywane przez internet. Głosowanie zakończyło się 30 czerwca. Podczas ogłoszenia wyników 9 lipca 2017 roku okazuje się, że projekt zdobył poparcie ponad 1000 mieszkańców Radomia i będzie realizowany!

Realizacja w 2018

Wiosną 2018 roku Wydział Inwestycji przystąpił do realizacji projektu. Po konsultacjach z wnioskodawcami następuje modyfikacja listy obiektów do postawienia – z listy znikają papierosy Radomskie z powodu rzekomego promowania palenia (kilka lat później dołączą do Symboli o czym poniżej). Powstaje także mapa z proponowanymi lokalizacjami odlewów. Założeniem było, żeby zostały ustawione w miejscach, które są w jakiś sposób z nimi związane, i tak np.:

• waga na pl. Jagiellońskim, gdzie kiedyś było targowisko,
• maszyna do szycia obok budynku, gdzie mieściła się szkoła „odzieżówka”,
• maszyna do pisania przy Urzędzie Stanu Cywilnego,
• Sofixy na ulicy Szewskiej,
• aparat telefoniczny CB-740 przy wejściu do Urzędu Miejskiego,
• maska przeciwgazowa na dachu schronu przy VI LO im. Jana Kochanowskiego itp.

Rozpoczynają się także intensywne zabiegi o zdobycie oryginalnych eksponatów w celu wykonania odlewów. Część z nich jest już w posiadaniu społeczników np. telefony, które w przeszłości udało się zgromadzić dzięki stowarzyszeniu Kocham Radom. Innych obiektów trzeba było szukać wśród mieszkańców Radomia. I tak nieocenioną pomocą wykazał się Marcin Woźniak ze stowarzyszenia Sprężyści, który udostępnił nigdy nie używane buty z Radoskóru i Sofixy, a także Paweł Murawski z Grupy Rekonstrukcji Historycznej III Okręgu Policji Państwowej – Komisariat w Radomiu, który przekazał maskę przeciwgazową. Czasem oryginalnych wyrobów trzeba było szukać w kraju – rower wojskowy Łucznik typ XX wypożyczył znany rekonstruktor Marcin Bolforski z Kielc, a fajansową wagę Radwagu osoba prywatna mieszkająca w Warszawie.

Urząd Miasta jednocześnie ogłasza przetarg, postępowanie wygrywa rzeźbiarz Sławomir Micek z Kielc. Artysta już pracował dla Radomia – wykonał rzeźbę Gombrowicza, która stoi na pl. Konstytucji 3 Maja. Za niespełna 130 tysięcy złotych wykonuje odlewy 14 obiektów radomskiego przemysłu i montuje je w śródmieściu Radomia.

Finał

Wszystkie odlewy zostają umieszczone w przestrzeni miasta do końca listopada 2018 roku. Jeszcze podczas ich montażu, wokół projektu robi się głośno – informacja o nim pojawia się nie tylko w mediach lokalnych, ale także regionalnych, branżowych oraz ogólnopolskich (więcej do poczytania tutaj).

1 grudnia 2018 przy największym z odlewów, czyli przy rowerze wojskowym Łucznik ustawionym przed Urzędem Miejskim (ul. Żeromskiego), odbywa się nieoficjalne zakończenie realizacji projektu, w którym – prócz pomysłodawców – uczestniczy Radomskie Towarzystwo Retrocyklistów „Sprężyści”, Grupa Rekonstrukcji Historycznej III Okręgu Policji Państwowej – Komisariat w Radomiu, mieszkańcy Radomia oraz media.

Natomiast 16 grudnia odbywa się organizowany przez Stowarzyszenie Droga Mleczna oraz Gazetę Wyborczą Radom „Spacer szlakiem małych symboli Radomia”, na którym obecni są pomysłodawcy projektu w roli osób opowiadających o swoim pomyśle. W spacerze bierze udział ponad 100 osób, wśród nich jest wielu byłych pracowników radomskich firm, którzy produkowali telefony, buty czy maszyny do szycia. Czynnie włączają się w spacer dodając od siebie ciekawe historie z przeszłości.

A odlewy Symboli Radomia zaczynają się wpisywać na stałe w krajobraz miasta… Ale pomysłodawcy nie mówią ostatniego słowa.

Wywalczone rozszerzenie projektu w 2022 roku

Latem 2021 po raz kolejny zgłoszona jest kontynuacja projektu – w ramach Budżetu Obywatelskiego 2022. Tym razem 1266 osób popiera projekt. W 2022 roku dochodzi do jego realizacji. Do istniejących 14 odlewów dołączają kolejne 3 obiekty! To stolik z Radomianką, kuchenka gazowa z Polmetalu oraz płytki z Marywilu. Zasada projektu obowiązuje dalej – przedmioty odlane z skali 1:1 zostają umieszczone w przestrzeni publicznej. Ich autorem ponownie jest Sławomir Micek.

Współpraca z radomską tytoniówką

Dzięki współpracy z Imperial Tobacco Polska Manufacturing S.A. firma w sierpniu 2022 roku na własny koszt umieszcza przy historycznej bramie do zakładu kolejny symbol, papierosy produkowane w przeszłości w tym zakładzie. To pierwsza taka sytuacja gdzie prywatna firma włącza się w naszą inicjatywę. Dziękujemy za tak owocną współpracę, która przyniosła taki efekt na 100-lecie zakładu. Zachęcamy kolejne firmy aktywnie poszukując ich w mieście. Wszak mamy bogatą historię przemysłową a mimo wszystko wiele zakładów istnieje nadal 🙂

Miły gest artysty z Kielc

Pod koniec sierpnia 2022 r. na moście zakochanych w parku Stary Ogród pojawia się kolejny odlew. Tym razem jest do kłódka Łucznik produkowana w Zakładach Metalowych im. Gen. Waltera. W imię dobrej współpracy przy tworzeniu poprzednich obiektów rzeźbiarz Sławomir Micek ufundował odlew oraz jego montaż.

Lampa stołowa

W połowie sierpnia 2024 r. na terenie zrewitalizowanej garbarni Teodora Karscha przy ul. Dębowej 4 ustawiono odlew produkowanej w latach 70 XX wieku przez Zakłady Sprzętu Oświetleniowego „Polam-Radom” oprawy oświetleniowej stołowej 1-płomiennej typu 14.B.007. Tym razem nie poprzez Budżet Obywatelski, ale dzięki współpracy z firmą AMGS Group, której właściciel Pan Grzegorz Jerz, odpowiedział pozytywnie na naszą prośbę o włączenie się w inicjatywę.

Waga niemowlęca

W styczniu 2025 r. na terenie Radomskiego Szpitala Specjalistycznego przy ul. Narutowicza 20 została odsłonięta waga niemowlęca produkowana, z modyfikacjami od ponad 20 lat, przez firmę RADWAG. Odlew został ufundowana przez producenta. Można śmiało powiedzieć, że dla kilkuset tysięcy młodych Polaków wrób z Radomia był pierwszym zetknięciem z urządzeniem elektronicznym. To kolejny obiekt, który powstał dzięki naszej współpracy z firmą oraz jednocześnie szpitalem.

Spinacze do prania

4 kwietnia 2025r. przy budynku po Chemicznej Spółdzielni Pracy „Świt” odsłonięto kolejny Symbol, spinacze do prania. 22. Symbol został ufundowany przez właścicieli odnowionego budynku, firmę Akademia Budownictwa. Warto zaznaczyć, że pokazane podczas odsłonięcia oryginalne, kilkudziesięcioletnie spinacze dalej są świetnej jakości i działają. Ciekawostką jest, że spinacze są najmniejszym ze wszystkich dotychczasowych Symboli!

Karabinek Grot

W samym centrum Radomia, na pl. Konstytucji 3 maja, w dniu 29 kwietnia 2025r. został odsłonięty jeden z największych Symboli, karabinek MSBS Grot. Został on ufundowany przez Fabrykę Broni „Łucznik” w roku 100 lecia istnienia zakładu! Został umieszczony przy ogrodzeniu kościoła garnizonowego. Na zdjęciu tuż po odsłonięciu: Daniel Wilk, członek zarządu Fabryki Broni „Łucznik”, ks. kpt. dr Tomasz Serwin, proboszcz Parafii Wojskowej pw. św. Stanisława Biskupa i Męczennika oraz pomysłodawcy projektu Sebastian Pawłowski i Maciej Stępnikowski.

Podziękowania

Pomysłodawcy pragną podziękować:

• Dyrektorowi Wydziału Inwestycji Urzędu Miejskiego w Radomiu Eugeniuszowi Kaczmarkowi oraz Inspektorom tego wydziału Marii Borek i Tomaszowi Dybalskiemu za zaangażowanie w realizację projektu oraz cierpliwe podejście do pomysłów autorów;
• Artyście Sławomirowi Mickowi za wierne odwzorowanie i zaklęcie wyrobów w piękne odlewy oraz za ufundowanie odlewu kłódki Łucznik;
• Łukaszowi Zaborowskiemu za profesjonalne przygotowanie opisów poszczególnych przedmiotów, co wbrew pozorom nie było łatwe oraz Marcinowi Kępie za ich skrupulatną korektę;
• Marcinowi Bolforskiem, Pawłowi Michalskiemu, Pawłowi Murawskiemu, Piotrowi Szpiedze, Marcie Trojanowskiej, Marcinowi Woźniakowi, Łukaszowi Wykrocie, Waldemarowi Gomuła, Pawłowi Błachowi, Paulinie Sobol i Magdalenie Annie Kowalskiej-Cichy za wypożyczenie oryginalnych wyrobów radomskiego przemysłu na potrzebnych wykonania odlewów;
• Bartłomiejowi Drągowi za wspólne szukania jak najlepszych miejsc do ustawienia odlewów;
• Mieszkańcom Radomia za oddanie głosów w budżecie obywatelskim;
• Właścicielom/Zareządom firm Imperial Tobacco Polska Manufacturing S.A, AMGS GROUP, RADWAG Wagi elektroniczne, Ambasada Budownictwa, Fabryka Broni „Łucznik” za włączenie się do projektu i ufundowanie odlewów.